1885 yılının Haziran ayında Paris sokaklarına yaklaşık iki milyon insan dökülmüştü.
Onlar sadece bir şairi değil, bir devri uğurluyorlardı.
Bu sıradan bir cenaze değildi.
Özgürlük uğruna adanmış bir ömrün önünde halkın saygı duruşuydu.
Tarih pamuk eldivenlerle baş kesen tiranları çok gördü.
Ama o tiranların kanla yazdığı sahte tarihi yırtıp atan Hugo gibiler, asırlarda bir gelir.
Tabutun içindeki o adam, ömrü boyunca tiranların uykusuna haram katmıştı.
Halkın boğazında düğümlenen hak sesini dünyaya haykırmıştı.
Diktatörlük Küçük, Hugo Büyük
Viktor Hugo’nun III. Napolyon ile — o meşhur “Küçük Napolyon” ile — karşı karşıya gelişi sıradan bir siyasi çekişme değildi.
Bu, ruhun maddiyat karşısındaki ebedi zaferiydi.
Bir yanda ordusu, polisi, zindanları ve satın alınmış medyasıyla bir despot…
Diğer yanda ise elinde sadece bir kalem tutan sürgün bir aydın.
Güç dengesi eşitsizdi.
Ama galip belliydi.
Hugo diktatörlüğün ne kadar zırhlı görünürse görünsün, hakikat karşısında kağıttan bir gemi olduğunu kanıtladı.
Sürgünde geçirdiği on dokuz yıl boyunca susmadı.
Onun sözlerini zaman aşındıramadı:
“Sen beni toprağımdan kovabilirsin ama özgürlüğü ruhumdan söküp alamazsın.”
Diktatörlük Neden Hugo’dan Korkar?
Çünkü diktatörlük karanlıkta yaşar.
Hugo ise bir güneşti.
Karanlık güneşten korkmaz.
Ama onun ışığında yok olur.
Zalim rejimlerin en büyük dayanağı halkın cehaletidir.
Hugo ise “Sefiller” ile insanlığın gözündeki perdeyi yırttı.
O, tiranların kurduğu sistemin insanı ezmek için çalışan bir dişli olduğunu gösterdi.
Jan Valjan karakterinde, sistemin suçlu ilan ettiği birinin aslında o sistemin efendisinden katbekat daha temiz olabileceğini dünyaya gösterdi.
Hugo kalemi eline aldığında sarayların temelleri sarsılırdı.
Çünkü hakikat yazıldığında,
tahtlar titrer.
Kuşatma Altında Bir Vicdan
III. Napolyon düşman karşısında beyaz bayrağı çekip teslim olduğunda, Hugo yetmiş yaşında bir asker gibi siperdeydi.
Aradaki fark buydu.
Tiran canını kurtarmak için vatanı satar.
Şair ise vatanı korumak için kalemini bir silaha dönüştürür.
Hugo açlığın pençesindeki Parislilerle ekmeğini paylaştığında, aslında tiranlığın tabutuna son çiviyi çakıyordu.
Tarihin Hükmü
Hugo vasiyetinde o unutulmaz cümleyi bırakmıştı:
“Beni yoksulların arabasıyla götürün.”
Bu sadece bir tevazu değildi.
Taht arkasına saklanan tüm müstebitlere verilmiş sessiz ama sert bir cevaptı.
Tarihin adaletine bakın.
İmparatorlar tarih sayfalarında “tiran” olarak gömüldü.
Hugo ise yoksul bir tabutla insanlığın zirvesine yükseldi.
Çünkü tahtlar devrilir.
Ama Vicdanın abidesi ebedidir.
Krallar gitti.
Tiranlar toz oldu.
“Küçük” ve büyük Napolyonlar unutuldu.
Ama Hugo’nun kalemi hâlâ konuşuyor.
Çünkü diktatörlük korku üzerine kurulur.
Korkuyu yenen insan ise zaten galip gelmiştir.
Unutmayın:
“Vicdanın sesi, tüm yasalardan daha yücedir.”
Çünkü bazen bir kalem,
koca bir imparatorluğu bile titretebilir.