İstiqlal şairi Əhməd Cavadın yaradıcılığında vətənin müqəddəratı qarşısında cavabdehlik, xalqın istiqlalı ideyası qırmızı xətt kimi keçir. O, mürəkkəb tarixi şərait və ictimai-siyasi hadisələrin burulğanında fəal həyat mövqeyi nümayiş etdirmiş, söz sənətimizin incisi olan əsərlərində milli-mənəvi dəyərləri, istiqlal, türkçülük və dövlətçilik ideallarını tərənnüm etmiş, oxucularını xalq işi uğrunda mübarizəyə səsləmişdir. Əhməd Cavad təkcə bir şair kimi deyil, həm də düşüncəsi və duruşu ilə milli mübarizənin görkəmli simvoluna çevrilmişdir. Onun Türk millətinin birliyini və həmrəyliyini vurğulayan şeirləri dövrün çətin şəraitində ruh və güc mənbəyi olmuşdur. Bu əsərlər bu gün də Azərbaycan xalqının istiqlal və vətən sevgisini anlamaq üçün mühüm mənbədir. Azərbaycan istiqlalını formalaşdıran şairlər sırasında Əhməd Cavadın xüsusi yeri vardır. Onun milli mübarizəyə verdiyi töhfələr şeirləri vasitəsilə millətin qəlbində dərin izlər buraxmış, azadlıq mübarizəsini gücləndirmişdir.
1912-ci ildən etibarən siyasətlə məşğul olan Əhməd Cavad Azərbaycanın müstəqilliyini qətiyyətlə müdafiə etmişdir. Bu baxımdan onun sənət ideyası bilavasitə ictimai-siyasi məqsədlərə xidmət etmişdir. Şairin şeirləri xalqa mənəvi ruh vermək, xalqı və əsgərləri istiqlal mübarizəsinə səfərbər etmək kimi mühüm funksiyalar daşımışdır. Əhməd Cavad xalqın ən çətin dövrlərində birlik və bərabərliyi təbliğ edən şeirləri ilə ədəbiyyatda silinməz iz qoymuşdur.
“Azərbaycan himni” Azərbaycan Respublikasının Dövlət himni kimi qəbul edilmiş və müstəqillik mübarizəsi dövründə xalqın birlik və dirliyini ucaldan nadir sənət nümunələrindən biri olmuşdur. Əhməd Cavadın milli mübarizəyə həssas münasibəti onu Azərbaycanın istiqlal ideyasına xidmət edən ən dəyərli sənətkarlardan birinə çevirmişdir. Xalqın çoxsaylı igid övladları qanlı döyüşlərdə şəhid olsalar da, vətəni düşməndən azad edərək azadlığa qovuşdurmuşlar. Şair azadlıq mübarizəsinin önündə gedən Saranın bədii obrazını yaratmaqla insan azadlıq ruhunun sarsılmazlığını, güclü və amansız düşmənə qarşı mübarizədə vətənin hər bir övladının səfərbər olması ilə qələbənin mümkünlüyünü yüksək sənətkarlıqla ifadə etmişdir:
Sara adı xalq üçün  
Ən sevimli ad oldu...  
İlk qüvvəti o qızdan  
Alırmış hər sənətkar.  
Hər bucaqda Saranın,  
Mərmərdən heykəli var...  
“Azadlıq” eşidincə,  
Gülümsəmə belə şad;  
Saranın məmləkəti  
Köhnə mənada azad.
Görkəmli şairin müstəqillik mübarizəsindən bəhs edən şeirləri əsasən 1916-cı ildə çap olunmuş “Qoşma” kitabına daxil edilmişdir. Bu kitabda yer alan “Qafqazlısan, sev Qafqazı”, “Ümidimə”, “Münacat”, “Axşamlar” və “Oyan” şeirləri müstəqilliyə aparan tarixi prosesləri əks etdirir. Bu əsərlərdə ölkə sevgisi, vətən uğrunda lazım gəldikdə can fəda etməyin müqəddəsliyi, bu yolda cəsarətin zəruriliyi ön plana çəkilir. Məsələn, “Qafqazlısan, sev Qafqazı” şeirində deyilir:
Sev bu yalçın qayaları,  
Bunlar şahin yuvası...  
Sev bu ıssız ormanları,  
Bunlar ərlər obası!  
Olduğunu keçmiş günlər –  
Geri dönməz, bilirsən!
Əhməd Cavad bu şeirlə xalqı ruhlandırır, milli özünüdərk hissini gücləndirir. Şeirlərində dini vurğular və əxlaqi mənalar ifadəni daha da təsirli və inandırıcı edir. Şairin oxşar məzmunlu digər şeiri “Oyan”dır:
Qiyamətdir, olmuş əyan!  
Oxutma ölüm fərmanın,  
Ver yolunda gözəl canın.  
Göyərçinlər xəbər söylər –  
Gəlir təxti-Süleymanın.  
Son ey yatan, oyan, oyan!
Bu şeirdə şair xalqı istiqlal uğrunda hərəkətə çağırır, vətən naminə fədakarlığın vacibliyini vurğulayır. Burada quşlarla danışdığına inanılan peyğəmbər-hökmdar Hz. Süleymanla bağlı islami istinad da yer alır.
Əhməd Cavadın istiqlal ruhlu şeirləri 1918-ci ildə nəşr olunan “Dalğa” kitabında da toplanmışdır. Bu kitabda yer alan “Azərbaycan bayrağı”, “Al bayrağa”, “Marş”, “Yuxuma gəlmişdin”, “Azərbaycan marşı” kimi şeirlər Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunda Türkiyə Ordusunun köməyini də bədii şəkildə əks etdirir. Milli tarix, fəlsəfə və mənəviyyatla bağlı elə bir mövzu yoxdur ki, Əhməd Cavad yaradıcılığında ona toxunulmasın. Şair üçrəngli bayrağa altı şeir həsr etmiş, “Dilimiz” şeirini yazmış, əlifbaya poeziya ithaf etmişdir. Cəfər Cabbarlı ilə birlikdə latın əlifbasını müdafiə edən ilk ziyalılardan biri olmuşdur.
“Azərbaycan bayrağına” şeiri Cavad üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. O, bu şeiri 1919-cu il aprelin 10-da ingilis işğalından sonra ilk dəfə Bakıya gələrkən parlament binasında dalğalanan Azərbaycan bayrağına ithaf etmişdir:
Türküstan yelləri öpüb alnını,  
Söyləyir dərdini sana, bayrağım!  
Üçrəngin əksini Quzğun dənizdən  
Ərməğan yollasın yara, bayrağım!
Bu misralar xalqın sevincinə, soydaşlarımızın həmrəyliyinə və milli qüruruna çevrilmişdir. Əhməd Cavadın ən məşhur əsəri isə “Azərbaycan himni”dir. Bu əsər Azərbaycan xalqının istiqlal və azadlıq mübarizəsini, birlik və bərabərlik ideyasını ən güclü şəkildə ifadə edən şah əsərdir:
Azərbaycan! Azərbaycan!  
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!  
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!  
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!  
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!
1920-ci il yanvarın 30-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurası milli himnin hazırlanması haqqında qərar qəbul etmiş və müsabiqə elan etmişdir. Lakin 1920-ci il aprelin 28-də Cümhuriyyətin süqutu bu prosesi yarımçıq qoymuşdur. 1992-ci il mayın 27-də isə “Azərbaycan Respublikasının Dövlət himni haqqında” Qanun qəbul edilmiş və 1919-cu ildə Üzeyir Hacıbəyovun musiqisi, Əhməd Cavadın sözləri ilə yazılmış “Azərbaycan marşı” Dövlət himni kimi təsdiq edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli qərarı ilə Əhməd Cavadın əsərləri dövlət varidatı elan edilmişdir.
Nəticə olaraq qeyd etmək olar ki, repressiya qurbanı olan Əhməd Cavadın yaradıcılığı sovet dövründə qadağan edilmişdir. Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra şairin həyat və yaradıcılığı yenidən tədqiq olunmuş, əsərləri məktəb proqramlarına daxil edilmişdir. Dərslərdə fəndaxili əlaqə yaradılaraq “Azərbaycan! Azərbaycan!”, “Azərbaycan bayrağına” və digər istiqlal şeirləri üzrə yığcam müzakirələrin aparılması məqsədəuyğundur.
Əhməd Cavad Azərbaycan üçün təkcə Dövlət himninin müəllifi deyil. O, dövrünün vətənpərvər, cəsur, azadlığı sevən, sadiq və duyğulu sənətkarıdır. Deyildiyi kimi, “şair kimi doğulmazlar, şair kimi ölərlər”. Əhməd Cavad isə xoşbəxt istisnalardandır: o, şair kimi doğulmuş, şair kimi yaşamış və şair kimi vəfat etmişdir.

#asgariücret #FBvBJK #Oğuz #Askeri #asgariücret #Abraham #Kerem #HaberScoop #Açlık #ReisAGS'yeAdil20Bin #Enflasyon #alklc #Özgür #altıns1 #Özel #MEB24KpssEkYirmiBeşBin #5000KısmiyiSersefilBıraktılar #ElaRümeysaCebeci #Sebest #Kerem #Abraham #Barınajans #Barinajans