1611 yılının 25 Mart’ında 10 Muharrem 1020H. (25 Mart 1611)’de İstanbul’da Unkapanı’nda dünyaya gelmişti.

Derviş Mehmed Zıllî veya bilinen adıyla Evliyâ Çelebi 17. yüzyılda (yaklaşık 1630-1681 arası) 50 yılı aşkın süre boyunca, Osmanlı toprakları başta olmak üzere Avrupa, Batı Asya ve Afrika'da 7 iklim ve 18 padişahlık (çok sayıda ülke ve yüzlerce şehir) gezmiştir.

Evliya Çelebi Bir gün rüyasında Hz. Muhammed'i (SAV) görür, "Şefaat ya Resulallah" diyecekken şaşırıp "Seyahat ya Resulallah" der.

İşte dünya tarihinin en büyük gezginlerinden #EvliyaÇelebi'nin 1640 yılının 27 Nisan'ında başlayan seyahatleri böyle başlar. Seyahatlerinin rotasını fotoğraflara ekledim.

Türk ve dünya tarihinin en önemli gezginlerinden olan, 51 yıl boyunca seyahat ederek dünyanın en büyük seyahatnamelerinden birini yazdı.

Evliya Çelebi, seyahatlerinde kaleme aldığı detaylara odaklandığımızda:

Tarih ve Coğrafyayayı betimlediğini görürüz. Şehirlerin kuruluş efsaneleri, kaleleri, sınırları ve iklimini ele alır.

Mutfak Kültürü olarak yörenin Bölgesel yemekleri, ürünleri, meyveler ve içeceklerini hatta tarihlerini verir.

Gezdiği yerlerdeki yerel dillerden kelime listeleri yapmıştır.

Gündelik Hayat için ise, İnsanların ne giydiği, nasıl eğlendiği, hamam kültürü ve ibadethanelerden bahsetmiştir.

En ilginç tarafı ise, Mizahi yönüdür.
Hikayelerini süslemek için bazen mübalağa (abartı) sanatını kullanmıştır (Meşhur "soğuktan donan kedi" hikayesi gibi. Efsaneler anlatır maniler yazar kısaca döneme ait her türlü bilginin almanağını bize verir.

Yani tam bir kültür hazinesidir. Şimdiki doğa, seyahat, kampçılık gibi influencerların kuşkusuz duayeni, atası ve öncüsüdür de aynı zamanda.

Büyük seyyahın coğrafya, tarih, şehircilik, etnografya, folklor, etimoloji, inançlar ve insanlar üzerine yazdığı 10 ciltlik "Seyahatnâme", Türk kültür mirasının en kapsamlı kaynağı. Osmanlı Türkçesi ile yazılan eser günümüz Türkçesi ile de yayınlandı. Hatta Seyahatnâme, UNESCO tarafından Kültür Varlıkları listesine de alındı.

Özellikle 1671 yılındaki Hac seyahati rotası, bugün Kültür Rotaları Derneği tarafından yürüyüş ve bisiklet yolu olarak tescillenmiştir.

Türklerin dünya tarihine en büyük hediyelerinden biri olan seyyahımızın 10 cilt olarak yazdığı seyahatnamesi 20 cilt olarak günümüz Türkçesiyle yayımlandı.

Malumunuz seyahate çıkmasına vesile olan rüyada kendini gördüğü cami Eminönü’nde Ahi Çelebi Camii’dir.

1685 yılında Mısır Kahire'de öldüğü düşünülmektedir.
Mezarının nerede olduğu bilinmediği için bu mescidi ziyaret edecekler hem Çelebinin, hem de ölmüşlerimizin, ecdatlarımızın, atalarımızın ruhlarına bir fatiha okursalar hayırlarına çokça makbule geçer.

Özellikle toplumların şimdiye nazaran daha kapalı, konservatif olduğu, çekingenliğin ve muhafazakarlığın yaşandığı bir dönemde genç yaşlı demeden kadın erkek çocuk herkesle iletişim kurmak bilgi almak muhteşem bir iş olsa gerektir.

Bu kadar farklı din, iklim, kültür ve coğrafya gruplarından mani, hikaye, türkü, tedavi ve iyileşme öğütleri, faydalar, uyarılar, gelenekler, yemekler, efsaneler, öğrenmesi benzersizdir.

Evliyâ Çelebi'nin Bir binayı yahut imarethanenin tarihçesini anlamak için izin alabilmesi çok çok ötesi bir başarıdır.

Her şey bir yana, merak duygusunun kaybolmaması ve her zaman not alarak aktarımlarını saklayabilmesi disiplinini gösterir.

7 iklim 4 mevsim dağda, çölde, denizde kar, yağmur, fırtına, boran demeden gezmek O dönemde çok güçlü bir bünye, bütçe ve dayanıklılık olması gerektiğinin de göstergesidir.

Günümüzde bu yolculuğu dönem şartları ile yapmaya çalışan maceracılar bir kaç ayda pes etmişlerdir.

Yani Evliya Çelebi tarihimizde ecdatlar içinde de çok büyük bir adamdır.

Bir yere gitmek, içine girmek, gezmek, bilenlere sormak, bilgi almak onun kalender, saygılı, uyumlu olduğu kadar büyük bir iletişim dehası hüvviyetinin çapını gösterir.

Araba yok, Atm makinası yok, Benzinlik yok, adım başı dinlenme tesisi yok yok yok!!!

Ne var ama? Usta Evliya Çelebi varsa vesvese de, kaygı da, gam da, sorunda yoktur zaten!

Bugün Turizm dendiğinde her bir rehberin esinlenerek alıntı yaptığı büyük seyyah, araştırmacı, maceracı, biraz çılgın, nüktedan, anı ve gezi yazıları ile kültür tarihimizde haklı yer tutmuş, edebiyatçıyı
Doğumunun yıl dönümünde saygı ve rahmetle anıyorum.

Cihan FULSER
Gazeteci, Arş.Yazar, Danışman

#EvliyaÇelebi