9 Şubat 1441’de bugünkü Afganistan sınırları içinde kalan, vilayete ve kente adını veren Herat’ta doğan Nevâî, sadece bir şair değildi.

O, Türkçenin bir edebiyat dili olarak Farsça ile yarışabileceğini gösteren  dil bilimci, Türk Dünyasına katkılarıyla büyük bir mütefekkir, Münevver bir devlet adamı, ilim ve irfan insanıydı.

“Muhâkemetü’l-Lugateyn” adlı eserinde Türkçenin Farsçaya üstünlüğünü iki dilden kanıtlarla ortaya koydu. Bu, sadece bir dil karşılaştırması değil aynı zamanda Fars, Çin, Hint kültür üçgeninde kalmış bir milletin kimlik manifestosuydu.

Beş mesneviden oluşan “Hamse”siyle Türk edebiyatında bir ilki başardı. Dört büyük divanı, nesir eserleri ve biyografik çalışmalarıyla Çağatay Türkçesini kurdu ve zirveye taşıdı.

Ali Şîr Nevâi; Güzel Sözlerinde Bizlere der ki:

"Cihanda Türk edebiyatı bayrağını dalgalandırmak suretiyle Türkleri tek millet haline soktum! Hiç ordum olmadığı hâlde, Çin sınırlarına ve Anadolu’ya kadar bütün Türk ve Türkmen illerini, sadece divanımı göndermek suretiyle fethettim!"

"Az konuşmak hikmeti, az yemek sağlığı getirir. 
Ağzına geleni söylemek cahilin, önüne geleni yemek hayvanın işidir..."

Yine Alişir Nevaî şöyle der:
"İr kirer ir sanıga himmet bile,
İr irmes fahr eylegen zinet bile."
(İnsan, başkalarına yardım ettiği ölçüde insan sayılır, süsüyle, zenginliğiyle övünene insan denmez.)

"Bir tutam gümüş uğruna şerefinden ödün verme. Eskimiş çapanınla özgür biçimde toprakta oturmak, sırmalı kaftan giyip birinin emrinde ayakta durmaktan iyidir."

Ali Şir Nevai Vezirliği döneminde
Medreseler, kütüphaneler, hastaneler inşa ettirdi. Sanatçıları ve bilginleri himaye etti.
Nevâî, Köktürk Yazıtları’ndan başlayıp Dîvânu Lugâti’t-Türk’le devam eden Türk dil bilincinin en parlak temsilcilerinden biriydi.

Gelgelelim; Günümüzde Güney Türkistan'da (Afganistan'ın Kuzeyi) yaşayan yaklaşık 15 milyonluk bir Türk nüfusunun saygı duyduğu Türk büyüğünün, heykeline bile Taliban Örgütü tahammül edememiştir.

Çoğu çiftçilik yapan ve bağ işleriyle meşgul olan Güney Türkistan Türklerinin sıkıntıları pek çoktur. Talibanlar şu aralar ki akıl hocaları Çin'den esinlenerek, aynı Doğu Türkistan'da ki baskı ve şiddet örneklerin benzerini uygulamaktadırlar.

Taliban, Ali Şir Nevâi gibi Türk kültür ögelerini, gelenekleri yasaklamışlar, Güney Türkistan Türklerinin babadan kalma mülklerini, Afgan göçebelerine yapılandırıp, ellerinden almışlardır.

Nasıl?
Ahıska, Karay, Tuva, Kırım, Salur, Batı Trakya, Doğu Türkistan, Balkan, Ürdün, Batı Azerbaycan, Kerkük, Halep, Mora, Girit, Güney Azerbaycan, Türkmeneli, Kıbrıs, Represia Mağdurları Türkistan Türkleri, Bulgaristan, Karay, Kaşkay Türklerinin kara talihi ile benzer değil mi?

Türkler birleşemeyip, bir araya gelip de devletleşmedikçe acı çekmenin önü alınamayacaktır.

Güney Türkistan ve bölgede yaşayan Türklerin umut ışığı durumundaki Ali Şir Nevai'ye Taliban'ın hakaretleri nedensiz değil, kul hakkı yemelerinden ve zorla şiddete başvurarak asimile etmeye çalıştıklarındandır.

Afganistan'da ki Putperest Çin Hükümetinin uydusu Sözde Müslüman, Taliban rejimi Mezar-ı Şerif’teki büyük Türk şair ve düşünürü Ali Şir Nevai'nin 1995 yılında inşa edilmiş üzerinde Özbek Türkçesiyle yazıları olan Saygı Anıtı’nı da geçen sene hazmedemeyip yıkmıştı.

Niyeymiş? Putperestlikmiş... 
inandırıcı bir bahane mi? Elbette mümkün değil. 
Lakin bizim asıl böyle Pür-ü pak dinimizi ve İslâm medeniyetini alet ettikleri karanlık fikirlere karnımız tok.

Taliban'a sormak istediğim bir soru var? 
Siz önce Rusları kovmak için Amerikan Hükümeti ile anlaşıp, 
Sonra İşid Terör örgütü ilişkileriniz nedeniyle ABD'den korkup Koruma kalkanı almak için putperest Çin'lilerle işbirliği yapmanız İroninin zirvesi değil de nedir?

Kısaca Sen Şanlı Tarihi'ni, Kutlu Ata'nı, Şuheda Toprağını unutsan da;
Elin Yunan'ı, İngiliz'i, Fransız'ı Rus'u, Ermeni'si, Çinlisi, Seleficisi, Eoka'cısı, Asala'cısı, AntiOsmanlıcısı, G.Bell-Lawrance oryantalistçileri, Tatarofobicisi,  AntiTürkisti unutmaz da, kötülükleri bitmez de...

Son Sözüm (Ez Cümle);
Ne yaparsanız yapın, Âli Şir Nevai'nin mirası, sadece yazdığı eserler değil; Türkçenin bir medeniyet dili olduğuna dair taşıdığı sarsılmaz inançtır. Dünya döndükçe de yaşayacaktır.

Türkçe konuşuldukça, Türkler var oldukça Ali Şir Nevâî de eserleriyle Türk Dünyasının kültür hazinelerinden biri olmaya devam edecektir.
Saygı, minnet ve rahmetle anıyorum…

#AliŞirNevâî

Cihan FULSER
Gazeteci, Arş.Yazar, Danışman

#kira #SeyyanenZam #tüik #Enflasyon #KademeKırkÜçtenBaşlar #İzmirAdliyesi #Yolun #Ocak2026 #YokSayıldık #Kolombiya #NATO #FethiSekin #İzmirAdliyesi  #İran #Aralık #Maduroya #5000KısmiyeZulümBitmiyor #edata #Yunan #Irak #Küba #GustovaPetro