28 Eylül 2025 günü, BM Güvenlik Konseyi'nin 2015 nükleer anlaşması kapsamında askıya aldığı İran'a yönelik yaptırımları yeniden yürürlüğe girdi.
Bu karar, Tahran'ın, İngiltere, Almanya ve Fransa'nın, nükleer tesislerinin Uluslararası Atom Enerji Ajansı (IAEA) tarafından denetlenmesine izin verilmesi yönündeki taleplerine uymayı reddetmesine yanıt olarak alındı. Derhal yürürlüğe girecek şekilde, önceki altı yaptırım kararının tüm hükümleri yeniden yürürlüğe konulacaktır. BM üye devletlerinin, askeri güç dışında tüm mevcut araçları kullanarak, bu hükümlere tam olarak uymaları gerekmektedir.
Silah ticaretinin yasaklanması ve enerji, bankacılık ve diğer önemli sektörlerde kısıtlamalar içeren yaptırımların, İran ile altı uluslararası arabulucu arasında varılan anlaşmanın ardından onaylanan BM Güvenlik Konseyi'nin 2231 sayılı kararıyla 2015 yılında askıya alındığı hatırlatıldı.
Ancak Ağustos 2025'te İran ile İsrail arasında yaşanan 12 günlük savaşın ardından Fransa, Almanya ve İngiltere'den oluşan Avrupa üçlüsü, aynı kararda öngörülen ve anlaşma şartlarının ihlali halinde önceki yaptırımların otomatik olarak geri getirilmesini öngören "snapback" mekanizmasını başlattı.
Müzakereleri sürdürme yönündeki tüm girişimlere rağmen, taraflar bir uzlaşmaya varamadı. Nihayetinde yaptırım rejimi yeniden yürürlüğe girdi.
Tahran kararı resmen reddetti. İran Dışişleri Bakanlığı, alınan kararların "İran veya BM üye ülkeleri için herhangi bir yükümlülük oluşturmadığını" belirterek, bunları "hukuki olarak temelsiz, ahlaki olarak kabul edilemez ve mantıksal olarak hatalı" olarak nitelendirdi.
BM Güvenlik Konseyi'nin ardından Avrupa Birliği de İran'ın balistik ve nükleer programlarının yanı sıra finans ve enerji sektörlerini etkileyen yeni kısıtlamalar getirdiğini duyurdu.
Yaptırımların yeniden uygulanması, zaten derin bir durgunluk içinde olan İran ekonomisi üzerinde önemli bir baskı oluşturdu. Bunun doğrudan bir sonucu, Rus gazının Azerbaycan üzerinden İran'a ithalat planlarının fiilen dondurulması oldu. Bu tedarikler, Moskova ve Tahran arasında büyük ölçekli bir enerji anlaşmasının parçası olarak planlanmıştı.
Bilindiği üzere taraflar 2024 yazında ön anlaşmaya varmıştı. Ocak 2025'te İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian'ın Moskova ziyareti sırasında, Rus gazının yıllık 2 milyar metreküpe kadar sevkiyatına başlanması ve ileride bu miktarın 50 milyar metreküpe kadar artırılmasına ilişkin anlaşma imzalandı. Hacmin bir kısmının İran'ın iç ihtiyaçları için kullanılacağı, kalan gazın ise başta Asya olmak üzere üçüncü ülkelere ihraç edileceği varsayıldı.
Bu teslimatların mevcut altyapı kullanılarak Azerbaycan üzerinden gerçekleştirilmesi planlanıyordu. Ancak Bakü, resmi olarak bu projeye transit taraf olarak katılımını henüz teyit etmedi. Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev'in yakın zamanda Tahran'a yaptığı ziyarete rağmen, görüşmenin detayları henüz açıklanmadı. Sadece İran tarafının, Tahran'ın Avrupa fiyatının neredeyse iki katı düşük bir fiyat teklif etmesi dışında tüm şartlarda anlaşmaya vardığını duyurduğu biliniyor.
Artık uluslararası yaptırımlar, projenin hayata geçirilmesinin önündeki en büyük engel haline geliyor. Batı'nın artan baskısı altında, Rus gazının İran'a transit geçişine katılım, Azerbaycan'ı çok zor bir duruma sokabilir.
Bakü, ABD ve Avrupa Birliği ile aktif olarak ekonomik ve siyasi ilişkiler geliştirmektedir ve bu nedenle BM kararlarını ihlal eden ülkeler listesinde yer almak istemez. Böyle bir projeye katılım, Azerbaycan için yalnızca itibar açısından değil, aynı zamanda olumsuz ekonomik sonuçlar da doğurabilir.
Dolayısıyla, İran'a yönelik uluslararası yaptırımların yeniden yürürlüğe girmesi, Moskova ile Tahran arasındaki enerji ortaklığının öngörülebilir gelecekte fiilen sona ermesi anlamına geliyor. Rusya için bu, güneye potansiyel bir ihracat kanalının kaybı, İran için ise dış baskılar karşısında enerji açığını kapatma girişimlerinin sekteye uğraması anlamına geliyor.
Bu yüzden, mevcut koşullar altında, siyasi yumuşama ve yaptırım rejiminin diplomatik olarak gözden geçirilmesi olmaksızın projenin yeniden başlatılması ihtimali son derece düşük görünüyor. Rusiya-İran qaz layihəsi təhlükə altında.
KURBAN VAHİDOV. Araşdırmaçı-yazar
#Galatasaray-Liverpool #Wirtz #ŞampiyonlarLigi #Ekitike #HakanFidan #deprem #NTVWashington #Seniha #MyAgendaSumud #GöktürkTekno #Wirtz #ŞampiyonlarLigi #Nüzhet